Wat is Stagflatie en waarom is het belangrijk in 2026?

Hoe is de term "Stagflatie" ontstaan?

Het woord zelf is een samensmelting van "stagnatie" en "inflatie." De Britse politicus Iain Macleod gebruikte het voor het eerst tijdens een toespraak in 1965 in het Lagerhuis. Destijds zat het Verenigd Koninkrijk gevangen in een ongemakkelijke situatie, waarbij de prijzen stegen, maar de economie nauwelijks bewoog. Macleod had een woord nodig voor iets dat eigenlijk niet kon bestaan, dus verzon hij er een.

Voor de toespraak van Macleod was het dominante kader in de economie de Phillips-curve. Dit model, dat sinds het einde van de jaren 1950 algemeen werd geaccepteerd, toonde een duidelijke afweging tussen inflatie en werkloosheid. Wanneer de werkloosheid daalde, steeg de inflatie. Wanneer de inflatie daalde, steeg de werkloosheid. Beleidsmakers behandelden het bijna als een draaiknop met de opties om iets meer inflatie te accepteren om iets meer werkgelegenheid te krijgen, of vice versa.

Stagflatie verbrak die draaiknop. Het toonde aan dat werkloosheid en inflatie samen konden stijgen, en de Phillips-curve kon niet verklaren waarom. Dit dwong een hele generatie economen om hun aannames over hoe moderne economieën eigenlijk functioneren, te heroverwegen.

Wat Veroorzaakt Stagflatie Echt?

Stagflatie komt niet uit één enkele bron. Meestal is het een combinatie van pech en slecht beleid die tegelijkertijd plaatsvinden.

Aanbodschokken

De meest voorkomende trigger is een plotselinge verstoring aan de aanbodzijde van de economie. Wanneer de kosten voor het produceren van goederen scherp stijgen door een externe factor zoals een olie-embargo, een oorlog, of een pandemie, staan bedrijven voor lastige keuzes. Ze kunnen de prijzen verhogen om hun hogere kosten te dekken, of ze kunnen de productie verminderen en werknemers ontslaan. In de meeste gevallen doen ze beide. Het resultaat is dat prijzen en werkloosheid gelijktijdig stijgen.

Het OPEC-embargo van 1973 is het schoolvoorbeeld. Arabische olieproducerende landen stopten de export naar landen die Israël steunden tijdens de Jom Kipoeroorlog. De olieprijzen stegen van ongeveer $3 per vat naar bijna $12 in enkele maanden. Elk bedrijf dat afhankelijk was van energie, wat in feite elk bedrijf is, zag zijn kosten exploderen.

Beleidsfouten

Aanbodschokken alleen veroorzaken niet altijd stagflatie. Ze hebben hulp nodig van slecht beleidsbeslissingen, die meestal in twee vormen voorkomen.

Aan de monetaire kant houden centrale banken soms de rentetarieven te laag en te lang. Goedkope financiering moedigt lenen en uitgeven aan, wat de prijzen opstuwt. Als de centrale bank te lang wacht met reageren, krijgt inflatie momentum en wordt het veel moeilijker om te stoppen.

Aan de fiscale kant kunnen overheden te veel uitgeven op manieren die het vuur verder aanwakkeren. De Amerikaanse Employment Act van 1946 vereiste bijvoorbeeld dat de federale overheid "maximale werkgelegenheid" zou bevorderen. Hoewel het doel redelijk was, leidde het er soms toe dat beleidsmakers de voorkeur gaven aan het creëren van banen, zelfs wanneer de inflatie al hoog was.

De loon-prijsspiraal

Wanneer de inflatie hoog genoeg wordt, begint deze zichzelf te voeden. Werknemers zien de prijzen stijgen en eisen hogere lonen om bij te blijven. Bedrijven verhogen dan de prijzen nog meer om die hogere lonen te dekken. En de cyclus herhaalt zich.

Dit noemen economen "verankerde verwachtingen die losraken." Wanneer mensen niet meer geloven dat de inflatie weer zal dalen, beginnen ze beslissingen te nemen, zoals salarisonderhandelingen, prijsstelling, contractvoorwaarden, op basis van de veronderstelling dat de inflatie hoog zal blijven of nog zal stijgen. Op dat moment wordt inflatie een zichzelf waarmakende voorspelling en is een serieuze beleidschok nodig om de cyclus te doorbreken.

Mensen die in de rij staan bij het werkloosheidsbureau terwijl hun uitgaven de pan uit rijzen. Bron: Cleveland Fed

De Belangrijkste Figuren Die het Verhaal van Stagflatie Vormgaven

Verschillende personen speelden bepalende rollen in hoe stagflatie werd begrepen, ervaren en uiteindelijk opgelost.

Paul Volcker is waarschijnlijk de belangrijkste naam op deze lijst. Toen hij in 1979 het voorzitterschap van de Federal Reserve op zich nam, liep de inflatie in de VS volledig uit de hand. Zijn oplossing was direct en pijnlijk: de rentetarieven zo hoog verhogen dat lenen extreem duur werd, waardoor de economie moest afkoelen. Het federal funds tarief piekte dichtbij 21% in 1981. Het resultaat waren twee opeenvolgende recessies en aanzienlijke baanverlies, maar het werkte. De inflatie daalde binnen een paar jaar van meer dan 13% tot onder de 4%. Volckers aanpak werd het model voor hoe centrale banken omgaan met uit de hand lopende inflatie.

Margaret Thatcher stond voor een vergelijkbare crisis in het Verenigd Koninkrijk. Gekozen in 1979 tijdens de zogenaamde "Winter van Onvrede," een periode van wijdverspreide stakingen en economische verlamming waarin zij agressieve vrijemarkthervormingen nastreefde. Ze verminderde de macht van vakbonden, snoeide in overheidsuitgaven en omarmde een strikte monetair beleid. Haar aanpak was diep controversieel en veroorzaakte echte problemen in veel gemeenschappen, maar het bracht wel de inflatie onder controle.

Milton Friedman en Edmund Phelps verdienen lof voor het herkennen van het probleem voordat het zich voordeed. Beide economen stelden eind jaren zestig dat de Phillips-curve gebrekkig was en dat proberen permanente hogere inflatie te ruilen voor lagere werkloosheid uiteindelijk zou terugkaatsen. Hun voorspellingen bleken opvallend accuraat te zijn, en hun werk hervormde de macro-economische theorie.

Jerome Powell, de huidige voorzitter van de Federal Reserve, mengde zich opnieuw in dit gesprek in april 2025 toen hij publiekelijk waarschuwde dat nieuwe tariefbeleid een stagflatiebedreiging vormde. Zijn opmerkingen gaven aan dat de Fed het risico serieus nam en de binnenkomende data nauwlettend in de gaten hield.

Wat Gebeurt Wanneer Stagflatie Toeslaat

De gevolgen van stagflatie worden vaak beschreven als een "financiële tang" omdat ze huishoudens, bedrijven en overheden tegelijkertijd vanuit meerdere richtingen knijpen.

Voor werknemers en consumenten is het meest directe effect een verlies van koopkracht. Wanneer prijzen sneller stijgen dan lonen, wat ze bijna altijd doen tijdens stagflatie, betekent dit dat mensen zich minder kunnen veroorloven, zelfs als hun nominale salaris hetzelfde blijft. Essentiële zaken zoals voedsel, huisvesting en energie nemen een groter deel van het huishoudbudget in beslag, en discretionaire uitgaven worden teruggeschroefd. In praktische termen voelt het alsof je een salarisverlaging krijgt zonder dat je salaris daadwerkelijk verandert.

Voor bedrijven is het plaatje net zo moeilijk. Hogere invoerkosten knagen aan de marges en een zwakkere consumentenvraag betekent lagere inkomsten. Veel bedrijven reageren door het aannemen van personeel te bevriezen, uren te verminderen of personeel te ontslaan. Dit duwt de werkloosheid omhoog, wat de consumentbestedingen verder vermindert, en de cyclus voedt zichzelf.

Financiële markten lijden meestal ook. Aandelen presteren doorgaans slechter tijdens stagflatieperiodes omdat de bedrijfswinsten van beide kanten onder druk staan: hogere kosten en lagere verkopen. Obligaties kunnen ook moeite hebben als inflatie de reële waarde van vaste inkomstenbetalingen aantast. De activaklassen die het meestal beter volhouden zijn die met een natuurlijke hedge tegen inflatie, zoals grondstoffen en vastgoed.

Het Dilemma van de Centrale Bank: Waarom Stagflatie Zo Moeilijk te Oplossen Is

Dit is het deel dat stagflatie echt gevaarlijk maakt vanuit beleidsmatig oogpunt. De standaardinstrumenten om inflatie te bestrijden en de standaardinstrumenten om een recessie te bestrijden werken in tegengestelde richtingen.

Als een centrale bank de rente verhoogt om inflatie af te koelen, wordt lenen duurder. Dat vertraagt investeringen, vermindert de consumptie en kan de economie dieper in een recessie duwen. De werkloosheid stijgt. In een normale recessie zonder inflatie zou je het tegenovergestelde doen, zoals het verlagen van de rente, het injecteren van liquiditeit en het stimuleren van de vraag. Het dilemma is dat je de vraag niet kunt stimuleren als de prijzen al te snel stijgen, omdat dat de inflatie alleen maar verergert.

Dit is precies de val waarin beleidsmakers zich in de jaren 70 bevonden. Het grootste deel van dat decennium probeerde de Fed een middenweg te vinden, zoals het licht verhogen van de rente, daarna verlagen wanneer de werkloosheid steeg, en vervolgens weer verhogen wanneer de inflatie stijgend was. Het werkte niet zoals bedoeld. De economie schommelde gewoon tussen slecht en slechter totdat Volcker uiteindelijk koos om inflatie koste wat kost te prioriteren, daarbij de recessie accepterend die daarmee gepaard ging.

In 2025 staat de Fed voor een vergelijkbaar dilemma, maar met de bijkomende complicatie van veel hogere schuldniveaus. Het agressief verhogen van de rente kan een golf van wanbetalingen onder overbelaste kredietnemers veroorzaken. Het laag houden van de rente kan ervoor zorgen dat inflatieverwachtingen permanent verankerd raken. Er is geen gemakkelijke oplossing.

Hoe Opkomende Markten het Hardst Worden Getroffen

Hoewel stagflatie pijnlijk is voor geavanceerde economieën, kan het verwoestend zijn voor opkomende en zich ontwikkelende economieën (EMDE's). De jaren 70 en 80 toonden dit duidelijk aan.

Toen de Federal Reserve de rente dramatisch verhoogde onder Volcker, versterkte de Amerikaanse dollar aanzienlijk. Voor landen in Latijns-Amerika, Sub-Sahara Afrika en delen van Azië die zwaar in dollars hadden geleend, werd de rekensom plotseling catastrofaal. Hun schulden waren gedenomineerd in een valuta die snel in waarde steeg, en de rentebetalingen op die schulden namen tegelijkertijd toe. Veel landen, waaronder Argentinië, Brazilië en Mexico, gingen in gebreke of moesten noodherstructureringen doorvoeren.

Dezelfde dynamiek zou zich in 2025 kunnen herhalen. Veel EMDE's zijn het huidige tijdperk ingegaan met verhoogde schulden en beperkte fiscale buffers. Als wereldwijde stagflatie de Fed en andere centrale banken dwingt om het monetaire beleid agressiever te verscherpen, kunnen kapitaalstromen zich verplaatsen van opkomende markten, kunnen valuta's verzwakken en kunnen de kosten voor het bedienen van schulden sterk stijgen. De Wereldbank heeft dit als een van de meest ernstige systemische risico's in de huidige omgeving aangemerkt.

Hoe je je financiën beschermt tijdens stagflatie

Het begrijpen van het macrobeeld is belangrijk, maar het is ook essentieel om te weten wat je persoonlijk kunt doen. Hier zijn de strategieën die financiële experts consequent aanraden tijdens stagflatieperiodes.

Bouw een grotere cashbuffer op. Het standaardadvies om drie tot zes maanden aan uitgaven in een noodfonds te bewaren, blijft gelden, maar moet worden herberekend voor een inflatoire omgeving. Als je maandelijkse kosten met 8-10% per jaar stijgen, is het bedrag dat je vorig jaar hebt gespaard al verouderd. Beoordeel je basisuitgaven regelmatig opnieuw en stel je spaardoel naar boven bij.

Diversifieer in inflatiebestendige activa. Niet alle activa reageren op dezelfde manier op stagflatie. De activa die doorgaans hun waarde behouden of in waarde stijgen, zijn onder andere:

\n
• Goud en edelmetalen - historisch gezien een van de sterkste bescherming tegen inflatie en waardevermindering van valuta
\n
• Grondstoffen - energie, landbouw en industriële metalen stijgen vaak in prijs tijdens inflatoire periodes omdat zij de inputs zijn waarvan de stijgende kosten de inflatie aanjagen
\n
• Vastgoed - vastgoedwaarden en huurinkomsten houden op lange termijn meestal gelijke tred met inflatie, hoewel ze op korte termijn volatiel kunnen zijn
\n
• Beheer uw schulden agressief - Dit is een van de meest over het hoofd geziene stappen. Tijdens stagflatie verhogen centrale banken de rentetarieven om inflatie te bestrijden. Als u variabele rente-schulden hebt, zoals creditcards, hypotheken met variabele rente, kredietlijnen, zullen uw betalingen automatisch stijgen. Het aflossen van hoogrentende variabele schulden voordat de rente verder stijgt, kan u aanzienlijke kosten besparen en uw financiële kwetsbaarheid verminderen.
\n

Wat het debat over stagflatie betekent voor crypto en digitale activa

Voor een publiek dat al actief is op de cryptomarkten, heeft de stagflatie-discussie enkele specifieke implicaties om over na te denken.

Bitcoin en andere digitale activa hebben nog nooit bestaan tijdens een echte stagflatoire periode. De activaklasse werd geboren in 2009, tijdens het herstel van de wereldwijde financiële crisis, en rijpte gedurende een decennium van lage rentetarieven en overvloedige liquiditeit. Er is dus geen historisch draaiboek voor hoe crypto zich gedraagt wanneer de groei stagneert en de inflatie tegelijkertijd aanhoudt.

Dat gezegd hebbende, het verhaal rondom Bitcoin als "digitaal goud", bekend als een schaarse, gedecentraliseerde waardeopslag, kan aan populariteit winnen in periodes waarin het vertrouwen in traditioneel monetair beleid afneemt. Als centrale banken er niet in slagen om stagflatie effectief te bestrijden, of als fiatvaluta's hun koopkracht in een versneld tempo verliezen, kan de vraag naar alternatieve waardeopslagen toenemen. Dit is een theorie, geen garantie, maar het is er één die veel institutionele beleggers actief evalueren.

Het meer directe risico voor cryptomarkten is de liquiditeitsomgeving. Als centrale banken agressief verkrappen om inflatie te bestrijden, zullen risicovolle activa, inclusief crypto, waarschijnlijk onder druk komen te staan. De belangrijkste variabele om op te letten is of beleidsmakers prioriteit geven aan het bestrijden van inflatie (neutraal tot negatief voor risicovolle activa op korte termijn) of aan het stimuleren van groei (mogelijk gunstiger voor speculatieve activa, maar met een hoger inflatierisico op lange termijn).

Stagflatie Staat Weer op de Radar en Dat Zou Je Manier van Denken Moeten Veranderen

Stagflatie is niet zomaar een hoofdstuk in een economieboek. Het is een reëel en terugkerend risico dat portefeuilles kan hervormen, koopkracht kan vernietigen en pijnlijke beleidskeuzes kan afdwingen. De jaren 70 toonden wat er gebeurt wanneer beleidsmakers het onderschatten. Het landschap van 2025-2026 met tariefschokken, geopolitieke instabiliteit, nasleep van pandemieën en recordschulden vertoont vroege tekenen die overeenkomen met die periode.

Het goede nieuws is dat we dit eerder hebben meegemaakt. Centrale banken, ondanks al hun beperkingen, hebben geleerd van het Volcker-tijdperk. En particuliere beleggers die de dynamiek van stagflatie begrijpen, kunnen zich vooraan positioneren in plaats van achteraf te reageren als de schade al is aangericht. Het draaiboek is niet ingewikkeld: diversifiëren, schulden beheren, contante reserves opbouwen en goed letten op wat centrale banken hierna doen. Zoals het oude gezegde luidt: kijk naar wat ze doen en niet alleen naar wat ze zeggen.